Fizjoterapia uroginekologiczna: na czym polega i komu pomaga?

Fizjoterapia uroginekologiczna to specjalizacja zajmująca się mięśniami dna miednicy: pomaga przy nietrzymaniu moczu, obniżeniu narządów miednicy, bólu w podbrzuszu i podczas współżycia oraz w okresie ciąży i po porodzie. Prowadzi ją fizjoterapeuta z dodatkowym przeszkoleniem, a terapia dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Pełny przewodnik po tym obszarze, razem z minimami treningu i listą tego, czego wytyczne nie zalecają, zebraliśmy na stronie o fizjoterapii uroginekologicznej.

Dno miednicy to grupa mięśni rozpiętych jak hamak między spojeniem łonowym a kością ogonową. Podtrzymują pęcherz, macicę i jelito, biorą udział w trzymaniu moczu i stolca oraz w funkcjach seksualnych. Gdy pracują za słabo, za mocno albo niezgodnie z resztą tułowia, pojawiają się dolegliwości, o których pacjenci często wstydzą się mówić, choć są bardzo częste i dobrze poddają się terapii.

Komu pomaga fizjoterapia uroginekologiczna?

Najczęstsze powody, dla których warto zgłosić się do specjalisty:

• Nietrzymanie moczu wysiłkowe (przy kaszlu, kichaniu, bieganiu) i naglące (nagła, trudna do opanowania potrzeba),
• okres ciąży: przygotowanie dna miednicy do porodu i nauka rozluźniania,
• po porodzie: powrót do sprawności, blizna po nacięciu lub cięciu cesarskim, rozejście mięśnia prostego brzucha,
• obniżenie narządów miednicy (uczucie „ciała obcego”, parcia w dół),
• ból podczas współżycia, ból miednicy, bolesne miesiączki o podłożu mięśniowo-powięziowym,
• u mężczyzn: nietrzymanie moczu po operacji prostaty, przewlekły ból miednicy.

Jeśli dominującym objawem jest nietrzymanie moczu, to właśnie ten problem najczęściej sprowadza pacjentów na pierwszą wizytę, i jednocześnie najlepiej reaguje na trening dna miednicy.

Jak wygląda wizyta?

1. Wywiad. Fizjoterapeuta pyta o objawy, przebyte porody i operacje, tryb życia, nawyki związane z piciem i wizytami w toalecie. To rozmowa medyczna, prowadzona z zachowaniem intymności.
2. Ocena funkcjonalna. Sprawdzane są postawa, oddech, praca przepony i brzucha oraz sposób, w jaki napinasz i rozluźniasz dno miednicy. Badanie wewnętrzne (dopochwowe lub doodbytnicze) jest najdokładniejszą metodą oceny, ale wykonuje się je wyłącznie za świadomą zgodą pacjenta; zawsze można z niego zrezygnować.
3. Plan terapii. Na tej podstawie powstaje indywidualny program: ćwiczenia, techniki oddechowe, praca nad napięciem lub siłą, czasem biofeedback (aparat pokazujący na ekranie, jak pracują mięśnie).
4. Praca w domu. Kluczowa część terapii dzieje się między wizytami. Dostajesz zestaw ćwiczeń i wskazówek do codziennego stosowania.

Ile trwa trening dna miednicy, zanim coś się zmieni

Wytyczne mówią o miesiącach, nie o kilku wizytach. Brytyjskie wytyczne NICE przy wysiłkowym i mieszanym nietrzymaniu moczu każą zaoferować nadzorowany trening mięśni dna miednicy przez co najmniej 3 miesiące i traktują go jako leczenie pierwszego wyboru (rekomendacje NG210 1.6.14 i NG123 1.4.4). Przy obniżeniu narządów miednicy minimalny program jest jeszcze dłuższy i wynosi co najmniej 4 miesiące (NG210 1.6.13). To nie są terminy pierwszej poprawy, tylko długość programu, po której w ogóle ocenia się, czy zadziałał.

Warto zapamiętać jedno słowo z tych zapisów: NADZOROWANY. Wytyczne nie mówią „poćwicz sobie w domu”, tylko o programie prowadzonym przez specjalistę, który sprawdza, czy w ogóle umiesz świadomie napiąć i, co równie ważne, rozluźnić te mięśnie. Rekomendacja NG210 1.3.16 wymienia ocenę umiejętności skurczu i rozkurczu jako element nadzoru. Sporo osób napina zamiast rozluźniać albo pracuje pośladkami i brzuchem, a wtedy ćwiczenia potrafią pogarszać objawy zamiast je zmniejszać.

Jak mocne są dowody? W przeglądzie Cochrane kobiety z wysiłkowym nietrzymaniem moczu, które trenowały mięśnie dna miednicy, znacznie częściej zgłaszały ustąpienie objawów niż kobiety bez leczenia: 56 procent wobec 6 procent, ryzyko względne 8,38 przy przedziale ufności od 3,68 do 19,07. To duża różnica, ale oparta na 4 badaniach i 165 kobietach, więc traktujmy ją jako mocną wskazówkę, a nie jako gwarancję. Szerzej opisaliśmy dowody i całą ścieżkę leczenia na stronie o fizjoterapii uroginekologicznej.

Czy trzeba mieć skierowanie i czy badanie boli

Na wizytę prywatną skierowanie nie jest potrzebne. Fizjoterapeuta jest w Polsce samodzielnym zawodem medycznym, więc umawiasz się bezpośrednio, tak samo jak przy bólu pleców czy kolana. Skierowanie od lekarza ubezpieczenia zdrowotnego potrzebne jest dopiero wtedy, gdy chcesz skorzystać ze ścieżki finansowanej przez NFZ.

Badanie wewnętrzne nie powinno boleć. Jest nieprzyjemne głównie z powodu skrępowania, a nie z powodu techniki, i wykonuje się je wyłącznie za świadomą zgodą, którą można wycofać w każdej chwili. Jeśli czujesz ból, powiedz o tym od razu, bo ból zwykle oznacza nadmierne napięcie mięśni, a to sama w sobie ważna informacja diagnostyczna. Można też poprosić o pierwszą wizytę bez badania wewnętrznego i zacząć od oceny zewnętrznej, oddechu i postawy. Dobra fizjoterapeutka nie robi z tego problemu.

Czy fizjoterapia uroginekologiczna jest na NFZ

W praktyce prawie zawsze płacisz sam i warto wiedzieć dlaczego. Rozporządzenie o świadczeniach gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej wymienia zabiegi fizjoterapeutyczne narządu ruchu, ale nie zawiera osobnego świadczenia dla dysfunkcji dna miednicy. Fizjoterapeutka uroginekologiczna pracująca w publicznej placówce rozlicza więc zwykle wizytę pod ogólną fizjoterapią ambulatoryjną, o ile placówka w ogóle taką osobę zatrudnia, a to zdarza się rzadko.

Skutek dla pacjentki jest prosty: dostęp jest nierówny geograficznie, a kolejka do ogólnej fizjoterapii nie oznacza, że trafisz do kogoś przeszkolonego w tym obszarze. Jeśli objawy trwają od miesięcy, zwykle szybciej i sensowniej jest umówić kilka wizyt prywatnych z konkretnym celem i wyjść z nich z programem do samodzielnej pracy, bo to i tak ta część decyduje o efekcie. Zasady finansowania publicznego opisaliśmy na stronie o fizjoterapii na NFZ, a realne stawki prywatne w zestawieniu median dla dwunastu dziedzin na stronie o tym, ile kosztuje fizjoterapeuta.

Czego fizjoterapia uroginekologiczna nie zastępuje

Fizjoterapeuta nie stawia diagnozy lekarskiej i nie leczy infekcji. Jeśli objawy są nietypowe albo nasilają się mimo terapii, skieruje Cię do ginekologa lub urologa. To normalny element dobrej opieki, a nie porażka terapii.

Jak wybrać specjalistę

Szukaj fizjoterapeuty, który wprost zajmuje się dnem miednicy i ma za sobą kursy z tego zakresu. Podstawą pozostaje prawo wykonywania zawodu: numer PWZFz sprawdzisz bezpłatnie w rejestrze Krajowej Izby Fizjoterapeutów. Jak to zrobić krok po kroku, opisaliśmy w tekście jak sprawdzić PWZFz fizjoterapeuty.

W katalogu szukajfizjoterapeuty.pl przejrzysz specjalistów z zakresu fizjoterapii uroginekologicznej w Twoim mieście, na przykład w Warszawie, Krakowie czy Wrocławiu sprawdzisz numer PWZFz i umówisz wizytę. Profil powstaje z jawnego rejestru KIF, a odznakę "Zweryfikowany" dostaje dopiero fizjoterapeuta, który sam przejął swój profil.